امتياز عليخان العرشي

113

ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )

سپس به ذكر كلمات فصيح خلفا و صحابه و تابعين پرداخته است و يك باب اختصاص به كلمات و گفته‌هاى سرشناسان و بزرگان عصر جاهلى و بابى ديگر در كلمات ملكوك و شاهان اسلام و امرا و لطايف كلمات وزراى اسلامى است . و در بابى ديگر به ذكر بدايع كلمات نويسندگان و بليغان و نيز در ظرايف فلاسفه و زهاد و حكما و علما و بالاخره راجع به لطايف ظرفا و قلائد الشعرا مى پردازد . و در اين كتاب در حدود ده صفحه به كلمات امير المؤمنين ( ع ) اختصاص داده است . ر ك به : يتيمة الدهر ، تتمة اليتيمة . 8 - اعلام نهج البلاغه ( رامپور ، خطى ) : تأليف دانشمند ، على بن ناصر علوى و معاصر سيد رضى و بنا بر قولى اين كتاب قديميترين و موثق ترين شرحهايى است كه بر نهج البلاغه نوشته شده است ( اعيان الشيعه ، ج 41 264 ) . آقاى سيد عبد الزهراء حسينى مؤلف مصادر نهج البلاغه مى نويسد كه يك نسخه از آن را در كتابخانهء علامهء بزرگوار مرحوم شيخ محمد حسين كاشف الغطاء زير شمارهء 848 خطى رؤيت كرده است كه مقابلهء آن در اول محرم سال 700 ه . ق انجام شده است و نسخهء خطى ديگر از آن در كتابخانهء رامپور هند موجود است و كنتورى نسخه‌اى از آن را نشان مىدهد . آقاى دانش پژوه مى نويسد : اين دانشمند را كسى نشناسانده مگر اين كه در فهرست قمى از شيخ امام - الدين على بن ناصر بن ابى طالب همدانى يا حمدانى دانشمند فقيه و سيد على بن الناصر بن الرضا - الحسينى دانشمند فقيه ( ص 8 و 9 و نيز أمل الامل ص 491 ) ياد شده و ندارد كه چنين كتابى نوشته باشد و همان گونه كه در پاورقى معرفى اين كتاب در متن كتاب حاضر آمده است امتياز عليخان عرشى نيز در انتساب اين كتاب به على بن ناصر ترديد كرده است . ما در اينجا براى مزيد اطلاع مطالبى را كه استاد گرانمايه آقاى دانش پژوه در بارهء اين شرح نگاشته‌اند مى آوريم : مؤلف اعلام نهج البلاغه كه نمى دانيم كيست گويا اين شرح را در سدهء هفتم پيش از 645 ساخته باشد اگر چه برخى آن را نخستين شرح پنداشته‌اند . شرحى است بيشتر لفظى و لغوى . در آن از سيد مرتضى به مانند در گذشته و از سيد رضى هم به مانند زنده و هم به مانند درگذشته ياد شده است . در آن بارها از اوبرى كه نخستين شارح ايرانى نهج البلاغه است و به گواهى كيدرى بيهقى در معارج از آن بهره برده است ( ذريعه 14 : 139 ) و از « بعض الشراح » ياد مىشود و نمى توان آن را چنان كه بر سر زبانها افتاده است نخستين شرح پنداشت . در ديباچه آمده است « سميته اعلام نهج البلاغه » . در خود شرح از شارح نامى برده نشده است . در ( ذريعه 2 : 24 و 14 : - 140 ) شارح على بن ناصر پنداشته شده و در نسخهء رامپور « زيد بن علوى » . اين على بن ناصر شايد همان على بن ناصر نوقانى شافعى مدرس مشهد ( 476 - 549 ه . ) يا على بن ناصر بن رضاى حسينى يا على بن ناصر بن ابى طالب حمدانى قزوينى « هر دو شيعى » باشد . در اين شرح بيشتر به تفسير لفظى و لغوى پرداخته شده است . در عهد اشتر هم جز تفسير لغوى چيزى ندارد . در پايان آن هم آنچه رضى سرانجام بر نهج البلاغه افزوده است شرح شده است . ( فهرست دانشگاه : 6 و 16 اعلام الشيعه 6 : 8 ، 2 ذريعه 2 : 24 ، 14 : 129 140 - سپهسالار 2 : 123 - فهرست بهار 2 : 451 ش 2 413 برگ 91 پ - 156 نوشتهء